در کتب طب سنتی به نام های بنج ، سیکران وماش عطار آمده است .

 مشخصات گیاه شناسی:   

 بنگ دانه گیاهی علفی ، پوشیده از کرک وغده، چسبناک با بوی ناخوشایند و ریشه ای راست ، دراز وضخیم است .    

ساقه آن ایستاده ، منشعب ، پوشیده از کرک های نسبتاٌ بلند و ارتفاعی حدود 120- 20 سانتی متر است .    

برگ ها قاعده ای ، تخم مرغی ، پهن دراز ، متناوب ، مثلثی شکل ، نوک تیز ، در سطح فوقانی و تحتانی دارای پوشش کرکی و برگ های ساقه ای بدون دم برگ ، ساقه آغوش وپوشیده از کرک های بلند هستند .   

گل به رنگ زرد با رگه های ارغوانی است .    

میوه آن به صورت کپسولی پر از دانه های قهوه ای رنگ است .

 موارد استفاده :     

 برای مصارف دارویی برگ ها وحتی ساقه های برگ دارودانه های آن را جمع آوری می کنند .

برگ ها را هنگامی که گیاه گل داده وحداکثر رشد خود را نموده است به طور تدریجی جمع آوری کرده سپس در لایه های نازک در سایه یا در خشک کن با حداکثر 50 درجه سانتی گراد خشک می کنند .   پس از خشک شدن گیاه دارای عطری تخدیر کننده بوده و بایستی در پاکتهای در بسته نگه داری شوند .   

آنها محتوی آلکالوییدهای سمی از قبیل هیوسیامین ، آتروپین ، اسکوپولامین هستند که مثل (رازک) روی سیستم اعصاب مرکزی ( پاراسمپاتولیتیک )اثر می کنند .      

به علت سمی بودن شدید این گیاه در طب مردمی از آن استفاده نمی شود .     

در صنایع دارو سازی داروهای ضد آسم ، آرام بخش ، ترمیم کننده سیستم اعصاب و تسکین نارا حتیهایی که در رابطه با ضعف پیری ایجاد می شود از آن تهییه می گردد .   

همچنین ضد اسپاسم وتشنج بوده  وتأثیر با ارزشی  در نشانه های بیماری پارکینسون دارد و رعشه وسخت شدگی را بر طرف می نماید .     

ضماد آن را جهت از بین بردن و تسکین دردها مانند میگرن ، درد اعصاب ، درد دندان ،درد روماتیسم ، ورم پستان ، نقرس ودرد گوش نافع است .

 احتیاط مصرف : تمام این گیاه شدیداٌ سمی بوده و از مصرف غیر مجاز وبیش از حد باید خود داری کرد .     

مصرف زیاد آن موجب خناق ودیوانگی می شود .(فقط طبق دستور پزشک)باید مصرف گردد .

 منابع :       

 شناسایی گیاهان دارویی - تالیف : مهندس مهدی عماد .      

گیاهان داریی ـ تالیف : ساعد زمان

     این گیاه از تیره Boraginaceae از جنس Anchusa با نام علمی Anchusa italica var. italica می باشد .

   Anchusa italica var. italica    گونه ای گاوزبانی گیاه دو ساله یا پایا ، به ارتفاع 75 – 30 سانتیمتر، تمامی پوشیده از کرک های سفید گسترده ، کمی سخت و در پایه غده ای .

 ساقه : ایستاده ، غالباُُ متعدد ،پوشیده از کرک های متراکم گسترده و سخت ، منشعب ،در بخش فوقانی دارای شاخه های زوجی منشعب وبه صورت پانیکو لی وسیع ، ساقه های گل دار ایستاده و طویل ، منتهی به گل آذین بلند .

 برگ : پایینی ها باریک شده به صورت دم برگی به طول (5-) 2 سانتی متر به پهنکی به ابعاد (5-) 2 × (20-) 16 سانتی متر ، بالاییها کوچک ، بدون دم برگ ، نیمه ساقه آغوش ، با قاعده تقریباُ قلبی شکل ، سر نیزه ای و نوک تیز ، کامل یا دارای دندانه های تنک ظریف .

 گل : آبی پر رنگ ، یا آبی آسمانی ، به ندرت صورتی متمایل به بنفش ، براکته دار ، مجتمع در پانیکولی پوشیده از کرک های زبر و سخت و غده ای ، تقریباً گزنده ؛ دم گل تقریباً هم قد کاسه ،کاسه گل به طول 7- 6 میلی متر ، در میوه نمو یافته به طول 18 – 15 میلی متر ، دارای 5 تقسیم عمیق خطی – سر نیزه ای ، نوک دار ؛ جام به طول 15 – 13 میلی متر ، با لبه وسیع ، کم و بیش به قطر 8 – 7 میلی متر ، با گلوی مسدود از فلس های مژک دار؛ فندقه ها به طول 4 میلی متر ، ایستاده – استوانه ای ، پوشیده از غده های درشت زبر .

 موسم گل : اردیبهشت – خرداد .

 عکس نمونه : شهرستان خرم دره .

 این گیاه در دشت ها و کوهها ی خرم دره تقریباً تا ارتفاع 2100 متری از سطح دریا یافت می شود .

منابع :

فلور رنگی ایران - تأليف و تدوين : دکتر احمد قهرمان -دانشکده علوم دانشگاه تهران.

این گیاه از تیره گاوزبان Boraginaceae از جنس Echium با نام علمیE.italicum var.italicum     می باشد .

E.italicum گیاه دو ساله ، ایستاده ، پوشیده از کرک و تارهای خشن .

 ساقه : بلند ، ضخیم ، به ارتفاع 100- 40 سانتی متر ، پوشیده ازکرک های خشن ، در بالا منتهی به پانیکولی گسترده وبزرگ .

 برگ : نوک تیز، پوشیده از تارهای در قاعده غده دار ، پایینیها سر نیزه ای ، در قاعده باریک ومنتهی به دمبرگ ، بالاییها باریک و خطی .

 گل : صورتی متمایل به آبی ، یا سفید متمایل به قرمز، مجتمع در پانیکول هرمی شامل سنبله های دو قسمتی ، یا در خوشه های گرزنی شکل ، کاسه پوشیده از تارهای سفید با تقسیمات سرنیزه ای ، جام به طول 15 – 12 میلیمتر، در خارج پوشیده از کرک ، 2 بار بلندتر از کاسه ، پرچم ها خارج شده از جام ، خامه دو قسمتی            .

 موسم گل : اردیبهشت .

 این گیاه دردامنه کوههای شمالی شهرستان خرم دره تا ارتفاع 2000 متری یافت می شود .

 عکس نمونه : شهرستان خرم دره .

منابع :

فلور رنگی ایران - تأليف و تدوين : دکتر احمد قهرمان -دانشکده علوم دانشگاه تهران.

پنیرک برگ گرد گیاهی از خانواده  Malvaceaeازجنس  Malvaوبا نام علمیMalva rotudifolia  است .

 مشخصات گیاه شناسی : گیاهی با ارتفاع 50 – 20 سانتی متر وساقه ای خوابیده است .برگ های آن گرد و گل های سفید با رگه های قرمز یا قرمز شرابی هستند .

موسم گل دهی در ماه های اردیبهشت و خرداد است .

 قسمت های مورد استفاده : برگ وگل .گل در هنگامی که به صورت شکوفه است برداشت می شود و برگ ها در اواسط بهار ویا اوایل تابستان و ریشه در پا ییز و ریشه در پاییز برداشت می شود .

 موارد استفاده : پنیرک برگ گرد گیاهی خلط آور و تصویه کننده خون است که در درمان بیماری قند وکاهش میزان قند خون موَثر است . از این گیاه در رفع التهاب های مخا طی و آفت استفاده  می شود . سایر خواص آن مانند پنیرک معمولی می باشد .

 این گیاه در مزارع و دشت های شهرستان خرم دره به وفور یافت می شود .

 منابع :

 شناسایی گیاهان دارویی - تالیف : مهندس مهدی عماد .

 پنیرک از تیره پنیرک Malvaceae، ازجنسMalva ، با نام علمیM.sylvestris var. sylvestris    می باشد. 

" پنیرک ، سوله " گیاه دو ساله ، یا پایا ، بلند به ارتفاع 120- 100 سانتی متر .

ساقه : منفرد یا متعد د ، ایستاده ، مجهز به کرک های خوابیده ، گاهی به ظاهر فاقد کرک .

برگ: قلبی – مدور ، تقریباً پنجه ای ، با 5 لوب یا بخش غیر عمیق ، کنگره ای – دندانه دار

گل : صورتی متمایل به بنفش ، با رگه های ارغوانی ،  مادگی آن مرکب از 9 تا 14برچه ، بدون کرک ، مثلثی - زبر ، درسطح پشتی مسطح ، در حاشیه تیز ، گلبرگ ها 4- 3 بار بلندتر از کاسه می باشد .

ترکیبات شیمیایی : درتمام قسمتهای گیاه ، علاوه بر تانن ،  مواد لعابی فراوان ، قند ، اکسالات کلسیم ، مواد رزینی و پکتیک وجود دارد . علاوه بر مواد فوق یک ماده رنگی به نام مال وین در گیاه وجود دارد .

خواص درمانی : پنیرک و گونه های مختلف آن ، اثر نرم کننده ، آرامبخش ، مدر ورفع ناراحتی های سینه دارند .پنیرک درغالب بیماریهای منشأ التهاب وتورم اعضای بدن میتواند مورد مصرف قرار گیرد .

از تیزان ، جوشانده و همچنین ضماد و کولیر آن به تناسب نوع بیماری ، در رفع  تحریکات دستگاه گوارش ،مجاری ادرار ، مجاری تنفسی ، نزله های ششی ، برونش ها ، رفع سرفه در برونشیت ، التهاب مخاط های بدن به طور کلی ،استفراغ واخلاط خونی ، ورم لوزتین ، آنژین ها ، بیماریهای کلیه ومثانه ، سرخک ، مخملک ، آبله و همچنین رفع یبوست اطفال و افراد مسن و غیره استفاده به عمل می آید .

استعمال جوشانده آن ، به صورت کمپرس گرم وحمام ، در رفع ناراحتیهای بواسیر ، بعضی تومورها ، ورم پلک چشم وغیره بین مردم معمول است .

تزریق مهبلی جوشانده مذکور (وارد کردن در دستگاه تناسلی زن ) ،اثر نرم کننده و آرام کننده بوجود می آورد  از آن به صورت حمام دهان ، برای درمان آفت وهمچنین جهت شستشوی زخمهای عفونی ودردناک استفاده می نمایند .

در کل هر دردی که با التهاب باشد پنیرک برای آن خوب است وهمچون آچار فرانسه عمل می نماید .

این گیاه در دشتها ومزارع شهرستان خرمدره به وفور یافت می شود .

عکس نمونه : خرمدره .

منابع :

فلور رنگی ایران - تأليف و تدوين : دکتر احمد قهرمان -دانشکده علوم دانشگاه تهران.

گیاهان دارویی - تأليف و تدوين دکتر علی زرگری - دانشگاه تهران.

 گونه ای بومادران از تیره کاسنیAsteraceae از جنسAchilleaبا نام علمیAcillea micrantha  می باشد . 

گیاه یک ساله یا دو ساله، سبز ، به ارتفاع۵۰ - ۲۰ سانتی متر .

ساقه : ایستاده ، برگ دار ، منتهی به گل آذین دیهیم مرکب ، فشرده ومتراکم .

برگ : کمی کرک دار ،ته شانه ای با پیرامونی خطی - سر نیزه ای باریک ، با تقسیمات متعدد شانه ای

سطحی با قطعات خطی ، کمی کند ، نوک دار ، رگ برگ میانی ( راشی ) باریک .

گل : زرد ، مجتمع در کپه های بسیار کوچک واقع در دیهیمی مرکب و متراکم ، گریبان تخم مرغی یا پهن

دراز کرک دار ، با برا کته های کم رنگ ، زورقی و در انتها مدور ، گلچه های زبانه ای دو بار کوتاه تر از گریبان ، فندقه پهن دراز - واژ مثلثی با انتهای مسطح .

موسم گل : خرداد .

عکس نمونه : خرم دره .

این گیاه در بیشتر مناطق شهرستان تاحدود ۲۳۰۰متری از سطح دریا می روید .

منابع:

فلور رنگی ایران - تأليف و تدوين : دکتر احمد قهرمان -دانشکده علوم دانشگاه تهران.

گونه ای بومادران از تیره کاسنیAsteraceaeاز جنسAchilleaبا نام علمیAchillea millefolium 

مشخصات گیاه:

گیاه پایا ، ایستاده ، به ارتفاع 50-30 سانتیمتر . 

ساقه : ایستاده ، ساده ، یا در بخش فوقانی منشعب .                                         

برگ : پوشیده از کرکهای روی هم خوابیده ، با پیرامون پهن دراز- سر نیزه ای یا خطی ، دو بار منقسم ته شانه ای ، با قطعات متعدد خطی نوک دار و واقع  در جهات مختلف ( نه در یک سطح ) ، " راشی " کامل و در پایین و میانه یک جور .

گل : سفید یا سفید متمایل به زرد ، یا سفید متمایل به ارغوانی ، مجتمع در کپه های کوچک به صورت  توده ای دیهیمی ومتراکم ، گلچه های زبانه ای  بسیار کوتاه تر از نیمه طول گریبان ، گریبان تخم مرغی ، کرک دار ، دارای براکته هایی با حاشیه کم رنگ ، قهوه ای یا تقریبا سیاه .

موسم گل : اردیبهشت  -  خرداد .

از کلیه قسمتهای این گیاه ، بوی قوی استشمام می شود و قسمت مورد استفاده این گیاه ، سر شاخه گل دار و برگ آن است که طعم تلخ وبوی  قوی  دارند .

ترکیبات شیمیایی : سر شاخه گل دار بومادران ، دارای اسانس ، نوعی هتروزید مولد اسید سیا ندریک به مقدار 3 میلیگرم در صد ، یک  گلو کو الکا لو یید به  نام  آکی لیین achilleine اینو لین ، مواد چرب ، مواد مومی، یک فیتو سترول ، تانن  ، اسید آکونی تیک (اسید آکی لییک ac . achilleique) و غیره است .

خواص درمانی : بومادران دارای اثر مقوی ، ضد تشنج  ، رفع بواسیر ، قاعده آور ، بند آورنده خون  و التیام دهنده  زخم و جراحا ت است . دم کرده سر شاخه گل دار بومادران ، در رفع گاستریت های حاد و مزمن ، رفع نفخ و ترش کردن غذا ، اثر نافع  ظاهر می کند وسوء هضم های ناشی از نفخ را از بین می برد .

بومادران به علت دارا بودن تانن و مواد تلخ و عطری ، بر روی سلسله اعصاب و قلب نيز اثر می نماید بطوری که در موارد درمانی مختلف مانند خستگی عمومی ، ضعف قلب ، ورم ماهيچه های دل و همچنین در بیماری های عصبی مانند ضعف اعصاب ، هيستری ، صرع و قلنج های تشنج آور نتايج مفيد می دهد. بومادران بر اثر قابض بودن ، در رفع ترشحات زنانگی ، بند آوردن خون ، رفع اخلاط خونی، بواسيرهای خونی و اسهال های ساده اثر معالج دارد و چون در اين گونه موارد به طور قاطع عمل می کند ، اعتقاد مردم نسبت به ان در طی قرون متمادی همواره زیاد بوده است.

بررسی هایی که در سال  ۱۹۳۶ انجام گرفت نشان داد ، شيره تازه گیاه در آنژین دوپو آترين يعنی(آنژین صدری) ، احساس گرفتگی ناگهانی و درد قلب و همچنين خواب رفتن دست ، نتايج مفید می دهد.

ارزش درمانی بومادران بیشتر از نظر خاصیت بند آورنده خون و علاج بواسير است زیرا در طی دوران طولانی بررسی ها ، که در موارد مذکور به عمل آمده همیشه نتیجه مثبت از آن به دست آمده است.

اثر قاعده آور بومادران باعث آن گردید که در طی قرون متمادی ، مردم از آن پيوسته استفاه به عمل آورند و چون با تکرار مصرف آن ، اثر سويی در بيمار بوجود نمی آيد ، از آن برای تنظيم قاعدگی در مواقعی که به صوزت غير کافی به وقوع می پيوندد و همچنين برای جلوگیری از درد و ناراحتی های اشکال وقوع قاعدگی استفاده به عمل آورند .

بومادران به علت اثر مدر که دارد در ازدياد حجم ادرار و دفع سنگ کلیه نیز موثر است و علاوه بادشکن و تب بر می باشد.

در استعمال خارج ، شیره تازه یا دم کرده آن در آب ، اثر التیام دهنده زخمها ، اولسرها ، خراش و شکاف پوست بدن ، ناحيه مقعد و نوک پستان دارد.

اسانس بومادران ، از داروهای موثری است که دردهای عصبی و همچنین رماتیسمی را آرام می کند.

در دامپزشکی از جوشانده های غليظ آن می توان برای رفع خون در ادرار و رفع جرب گوسفندان و غیره استفاده به عمل آورد.

این گیاه در ارتفاعات ۱۵۰۰ تا ۲۲۰۰ متری می روید.

منابع:

فلور رنگی ایران - تأليف و تدوين : دکتر احمد قهرمان -دانشکده علوم دانشگاه تهران.

گیاهان دارویی - دکتر علی زرگری - دانشگاه تهران.

این گیاه از تیره علف چای (Hypericaceae=(Guttifrae ، از جنسHypericum ، با نام علمیH.scabrum می باشد.

H.scabrum گیاه پایا ، در پایه چوبی ، ايستاده ، تقريبا زبر و خشن ، سبز روشن به ارتفاع (60-)45-
15 (-10) سانتيمتر.

ساقه:  متعدد ، ايستاده یا خیزان ، منشعب در پایه ، غده پوش ، زبر ، تقريبا سرخ فام ، ایستاده یا خیزان ، محکم ، سخت.

برگ: پهن دراز-خطی،يا پهن دراز-بيضی تا سرنيزه ای،به ابعاد 5/5 – 5/1 * 20 -7 سانتیمتر ، نوکدار ، یا در انتها کند ، با غده های شفاف یا سیاه.

گل: زرد،مجتمع در گرزنها متراکم بصورت گل آذینی مرکب دیهمی شکل نسبتا وسیع و پرگل ؛ براکته غشایی و کامل ، پهن دراز – خطی ، کاسه 3 بار کوتاهتر ازجام ، با تقسيماتی تا نیمه طول ، بدون رگه ، به طول 5/2 – 1 میلیمتر ، غیر غده پوش ،یا در حاشیه دارای غده های بدون پایه؛جام به طول 8-5 میلیمتر ؛ خامه 3 عدد ؛ تخمدان در هر خانه محتوی 15-12تخمک ، کپسول به طول 8-5 میلیمتر ، تخم مرغی یا تخم مرغی – سه پهلو ، سه بار بلندتر از کاسه ، دارای 2 دانه ، منقار دار یا فاقد آن.

موسم گل:ارديبهشت-خرداد

انتشار جغرافیایی:درارتفاغات2000 تا 2500 متری شهرستان به وفور یافت می شود .

منابع :

فلور رنگی ایران - تأليف و تدوين : دکتر احمد قهرمان -دانشکده علوم دانشگاه تهران.

گل راعی گیاهی چندساله از تیره علف چای(Hypericaceae)ازجنس Hypeicum با نام علمیHypericum  perforatumاست. درفارسی به آن علف چای ، گل راعی ، هوفاریقون ، چای کوهی ، گل هزار چشم و گل شهناز نیز گفته شده و در کتب سنتی با اسامی هوفاریقون ، داذی رومی و قوریون آمده است.   

 مشخصات گیاه:

 گل راعی گیاهی به ارتفاع 50 تا80 سانتی متر و ساقه ای با انشعابات زیاد ، خیزان ، دارای دوخط طولی درسطح و پوشیده ازغده های کهربایی قرمز یا سیاه می باشد.                            

برگهای ان تخم مرغی باریک یابیضی کشیده ، بدون دم برگ ، نوک گرد ، باحاشیه تخت و پوشیده از غده های شفاف و سیاه که شبیه سوراخ می باشند ،بوده که علت نام گذاری ان به پرفوراتوم (سوراخ سوراخ) نیز همین غده ها می باشد که درحقیقت سوراخ نیستند.                           

گل ها ،زردرنگ درخشان با گل آذینی دیهیمی هرمی شکل و گل های فراوان که در بالای ساقه می رویند ، بوده که درگل برگ ها نقاط ریز با خطوط تیره مشاهده می گردد.                    

 این گیاه درحاشیه راههای روستایی ، مراتع ، مزارع رها شده ، نواحی کم درخت جنگل ها ، بیشه ها و غیره می روید.

موسم گل دهی در اواخر اردیبهشت تا اواخر مهر ماه است.

ترکیبات شیمیایی

سرشاخه گل دار این گیاه دارای اسانس و تاننی شبیه تانن چای است. مقدار تانن آن نیز در نمونه های مختلف ممکن است 12تا40درصد برسد.   

بعلاوه دارای هتروزیدی به نام هیپرینHyperine و ماده قرمز رنگی به نام هیپریسینHypericine است. در اعضای سبز گیاه مواردی نظیر فیتوسترین ، فلاوون ، اسیدهای:  استئاریک ، پا لمیتیک ، میریستیک ، الکل سریلیک و غیره نیز وجود دارد.

خواص درمانی

سرشاخه های این گیاه دارای اثر نیرو دهنده ، هضم کننده ، صفرا بر ، مسکن اعصاب ، ضدعفونی کننده مجاری ادرار ، مدر ، ضد نزله ، قابض و تقویت کننده دستگاه عصبی و رحمی است.

بعلاوه به طور محسوس اثر تب بر ، رفع التها ب سرخرگها (Arterite) و ضدکرم دارد و در  استعما ل خارج ، التیام دهنده زخمهاست.علف چای را درموارد کمی اشتها ، شکم روش ، زردی ، اسهالهای ساده ، قولنج های کبدی و کلیوی ، آب آوردن ، سنگ کلیه ، نزله های ششی ، هیستری آغاز بیماری سل ، آسم مرطوب ، کم خونی دختران جوان ، صرع ، حالات تشنجی ، سردردهای عصبی ، عدم تعادل عصبی ، میگرن ، دردهای عصبی صورت ، دفع کرم روده ، تب های نوبه ، قطع حالت قاعدگی درزنان جوان ، تاخیر و قوع قاعدگی ، اختلا لات مختلف قاعدگی ، بواسیر ، ترشحات مهبلی (Leucorrhee) و غیره دارد.            
در استعمال خارج ، سرشاخه گل دار گیاه مخصوصا روغن قرمزی که از گل آن به دست می آید به صورت کمپرس در رفع و بهبود غالب زخمها و سوختگی ها به کار می رود.

از آن روغنی تهیه می شود که از آن به عنوان آرام بخش ، مسکن ، ضدعفونی کننده ، ایجاد پوست تازه در زخمها ، اولسر و سوختگی بر روی پوست می مالند.

احتیاط مصرف

مصرف این گیاه برای زنان باردار ، مادران شیرده و کودکان زیر دو سال و اشخاصی که فشار خون دارند ، جایز نمی باشد. بیمارانی که از مهارکننده های MAO مانند آمفتامین ، مخدرها و از اسیدهای آمینه ، قرص های ضد بارداری ، بخورهای ضد آسم ، داروهای سرماخوردگی و تب یونجه استفاده می نمایند نباید ازاین گیاه مصرف نمایند.

به علاوه در هنگام مصرف گیاه باید ازخوردن قهوه ، کالباس ، شکلات ، باقالا،ماهی دودی و خوراکی های شور مانند خیار شور خودداری نمود.

این گیاه دردامنه کوههای شهرستان خرم دره تا ارتفاع 2000 متری می روید.

منابع :

گیاهان دارویی - تأليف و تدوين دکتر علی زرگری - دانشگاه تهران.

پای خر گیاهی چند ساله از خانواده کاسنی Asteraceae با نام علمی  Tussilago farfara است.

در کتب سنتی با نام های فرفره ، حشیشة السعال ، دوست الحمار و فنجیون آمده است.

مشخصات گیاه:

پای خر دارای ساقه ای منتهی به یک کپه رأسی ، پوشیده از فلس های کوچک به رنگ بنفش مايل به آبی است که قسمت پايينی آن ، ضخيم ، گوشتی و خزنده است.برگهای اين گياه مجتمع در قاعده ساقه ، بيضی يا مدور ، قلبی شکل ، پوشيده از کرک های پنبه ای ، وصل به ريشه و دانه دار هستند که در سطح فوقانی به رنگ سبز و در سطح زيری ، سفيد رنگ می باشند.گلهای پای خر ، زرد درخشان ، بزرگ ، مجتمع و کپه ای هستند. از مشخصات ساقه های گلدار اين گياه آن است که پس از ظاهر شدن کامل کاپيتول ها ، قسمت انتهایی ساقه ها ، در مجموع به سمت پايين خميدگی حاصل میکند. در هر کاپيتول ، دو نوع گل زرد رنگ مشاهده می شود. یکی کناری و مرکب از ۲ یا ۳ رديف که عموماً ماده اند و  ديگری مرکزی که هر مافرويت و يا نر است.ميوه آن فندقه و دارای یک دسته تار ظريف در قسمت انتهایی ميباشد.

گلهای آن دارای نوش کافی بوده و مورد توجه زنبور عسل ميباشد.موسم گل هی در نيمه اسفند تا آخر فروردين است.

قسمت های مورد استفاده :

گل - برگ - ريشه - ساقه گل دار.

اندامهای آن حاوی لعاب ، یک اسانس روغنی و تانن ها می باشند.علاوه بر آن گل ها دارای يک ماده رنگی نيز هستند .

موارد استفاده:

پای خر گياهی آرام بخش ، مسکن و خلط آور است.در درمان بيماری های سينه مورد استفاده قرار می گيرد.

تحقيقات جديد نشان می دهد که عصاره تمام گياه  ، ايمنی بدن را افزايش می دهد.

بررسی انجام شده در چين مشخص کرده است که ۷۵٪ بيماران مبتلا به آسم نايژه ای ، پس از مصرف اين گياه بهبود حاصل نموده اند.

پای خر گياهی ضد سرفه ، قابض ، ملين ، خلط آور ، محرک و مقوی است و در درمان سينه درد ،برونشيت ، سرفه و بيماری های تنفسی به ويژه در معالجه آمفيزم مزمن و سيليکوز مفيد و مؤثر است. و تأثير آن وقتی که با شيرين بيان ، آويشن و گيلاس وحشی ترکيب شود بيشتر خواهد شد.

داروی بسيار خوبی در سرما خوردگی شديد ، سرطان ريه و خروج اخلاط خونی از ريه است.

مصرف ريشه و برگ پای خر برای رفع سرفه های خشک ، درمان آبسه و له شدن برگها در عسل را به صورت ضماد برای مداوای باد سرخ و تمام موارد التهابی به کار می برند.دود کردن برگها برای ناراحتی های ريه مؤثر است.برای سرفه شديد ، آنفولانزا ، سل و فلج ناگهانی ناشی از خونريزی مغز مفيد است.

گل آن به علت خاصيت خلط آوری و نرم کنندگی که دارد برای معالجه لارنژيت ، برونشيت ، گريپ ، سرفه ، درمان حالات نزله ای و بيماری های مختلف سينه ، آسم ، تب و بيماری های کليه و مثانه استفاده می شود.

در استعمال خارجی ضماد گل آن آرام بخش و مسکن بوده و در درمان بيماری های مختلف پوستی مانند اگزما ، زخم ، جوش ، گزيدگی حيوانات تجويز می شود.

برگها و گلها در رفع سودا ، ناراحتی های پوست سر ، درمان عرق ، عرق پا ، خيز پا و تومورهای مؤثر است.

شياف آن در مهبل برای خارج کردن جنين زنده و مرده مؤثر است.

احتياط مصرف:

ساقه گل دار پای خر ، دارای آلکالوئيد پيروليزيدين است که اين ماده به کبد آسيب می رساند به خصوص هنگامی که در آب ، جوشيده می شود..

از مصرف برگها بيش از چهار الی شش هفته متوالی بايد خودداری نمود.

زنان باردار و مادران شير ده و کودکان زير شش سال نبايد از آن استفاده نمايند.

محل رويش:

در دامنه کوههايی که مرطوب می باشند.

در ارتفاعات ۲۰۰۰ متر بالاتر از سطح دريا می رويد.

منابع:

فلور رنگی ایران - تأليف و تدوين : دکتر احمد قهرمان -دانشکده علوم دانشگاه تهران.

گیاهان دارویی - دکتر علی زرگری - دانشگاه تهران.